تعرض به حریم قنوات، خطری جدی!!
بررسی حریم آب های زیرزمینی (1)

طی سال های اخیر شاهد عدم رعایت حریم های قانونی قنوات روستای وسمق و حفاری های غیر مجاز بوده ایم و این مساله منجر به آسیب جدی به باغداری و همچنین کشاورزی روستا شده است. لذا با احساس این خطر جدی بر آن شدیم موضوع حریم قنوات را طی چند پست مورد بررسی مختصر اما جدی قرار دهیم.
بنابر تعریف حقوق دانان حریم کلمه ای عربی است و به معنی منع می باشد و مقداری از اراضی اطراف ملک ، قنات و نهر ، امثال آن است که برای کمال انتفاع از آنها و جلوگیری از ضرر ، ضرورت دارد و از نظر احترامی که افراد باید به حق حریم بگذارند و نمی توانند به آن تجاوز بنمایند حریم نامیده می شود.(1)
امام خمینی (ره) که یکی از فقهای معاصر و صاحب نظریات فقهی نافذ و قوی در فقه شیعه می باشد در کتاب فقهی خود بنام تحریرالوسیله پیرامون حریم بطور کلی و حریم منابع آبی بطور مفصل بحثی را بیان نموده است که به جهت اهمیت به بیان آن پرداخته می شود .
بنابر نظر ایشان، مقدار حریم در زیادی و کمی به اختلاف صاحب حریم است و آن به خاطر این است که مصالح و حریم منابع که به آن نیاز دارند، متفاوت می باشد، پس حریمی که خانه به آن نیازمند است بر حسب عادت غیر از حریمی است که چاه و نهر به آن احتیاج دارد و هکذا در بقیه چیزها چنین است بلکه اختلاف بین بلاد نیز وجود دارد . پس اگر شخصی بخواهد که حوالی چیزی را که دارای حریم است احیاء کند برایش جایز نیست که بدون اذن صاحب و رضایت او به مقدار حریم احیا کند.(2)
برای هر کدام از چاه، چشمه که از آن آب می جوشد و بیرون می آید و به آن چشمه ، چاه و مادر چاه گفته می شود و نیز غیر آن در صورتی که منشأ آب باشد حریمی است به معنای دیگر و آن مقداری است که کسی بدون اذن صاحب آنها حق ندارد در کمتر از آن مقدار ، چاه یا قنات دیگری احداث نماید بلکه احوط با (احتیاط شرعی) ملاحظه حریم است بین دو قنات بطور مطلق. اگر چه جواز آن در غیر آنچه که ذکر شد اشبه باشد و مقدار حریم در چاه چهل ذراع است در صورتی که حفر آن بخاطر آب خوردن گله و احشام باشد و شصت ذراع است در صورتی که حفر آن بخاطر زراعت و همانند آن باشد.(3)
مقدار حریم در چشمه و قنات در زمین سخت پانصدذراع و در زمین سست هزار ذراع می باشد. پس اگر انسانی ، چشمه یا قناتی را در زمین سخت درآورد و دیگری بخواهد قنات دیگری احداث نماید باید پانصد ذراع از او دور باشد و اگر در زمین سست باشد هزار ذراع از دو دور می شود و اگر ضرری به صاحب قنات اول برسد باید دوری را به قدری زیاد کند که ضرر برطرف شود یا صاحب چاه اول رضایت دهد.(4)
- سید حسن امامی ، حقوق مدنی ، ج1،ص 121
- تحریر الوسیله ، امام خمینی ، ترجمه علی اسلامی ، ج3، انتشارات دفتر انتشارات اسلامی 1382، ص351
- همان منبع ،ص 352
- همان منبع ،ص 353
(در پست بعدی حریم قنوات از منظر قانون مورد بررسی قرار می گیرد.)



